Cách tách âm: tiếng tằng hắng, âm tắc thanh hầu và chữ K…

 Cách tách âm: tiếng tằng hắng, âm tắc thanh hầu và chữ K…

Khi chơi nhạc chậm, gặp những nốt mà lặp lại vài lần, ví dụ như Đô Đô, Mi Mi, thông thường thì người chơi chỉ cần ngừng hơi lại, rồi lại đưa hơi tiếp.

Đặc điểm của cách tách nốt này là cơ thở của người chơi sẽ ngừng lại, luồng hơi sẽ giảm chậm cho đến khi dừng, rồi người chơi lại cử động cơ thở, luồng hơi từ không có gì sẽ mạnh dần lên cho đến cường độ cần thiết.

Sở dĩ có sự giảm hoặc tăng chậm cường độ hơi là do phổi, khoang miệng có thể tích đáng kể, có tác dụng như một thứ “đệm” áp suất, cho dù cơ thở người chơi có dừng hoặc co đột ngột đi nữa.

Tuy nhiên, nếu tốc độ bài nhạc cao lên, thì luồng hơi trước chưa kịp ngừng lại, nốt trước chưa kịp tắt, nốt sau đã phải nối ngay vào. Điều đó làm cho sự phân biệt tách bạch giữa hai nốt không rõ rệt lắm, thậm chí chúng kêu như chỉ một nốt dài liên tục.

Vì vậy, người chơi nhạc cụ hơi cần một cách nào đó mà giúp chặn hơi lại đột ngột, rồi mở hơi ra đột ngột ngoài việc chỉ dừng và co cơ thở. Chặn và mở luồng hơi đột ngột giúp giảm và tăng độ mạnh của hơi nhanh hơn. Không những trong việc chơi nhiều lần cùng một nốt, mà trong việc nhảy lỗ xa nhanh mà không bị lẫn các nốt ở giữa, phân biệt tách bạch các nốt bend tức thì trong chơi kèn Blues, trong việc nhảy qua lại giữa nốt thăng giáng và nốt tự nhiên trong chơi kèn chromatic có nút bấm, việc tách hơi cũng rất quan trọng.

Theo như mình biết thì có một cách chặn và mở hơi khá dễ làm và dễ hình dung, thường được áp dụng trong chơi sáo, và một diễn đàn harmonica cũng nói đến, đó là chặn và mở hơi bằng lưỡi. Người chơi chỉ cần đưa đầu lưỡi bịt lỗ giữa hai môi để chặn hơi lại, rồi rút trở ra để mở hơi.

Trong chơi sáo hoặc các nhạc cụ hơi khác, ngoài ngắt hơi ra thì lưỡi không có tác dụng gì nhiều, nếu có thì chỉ là các kỹ thuật trang điểm.

Nhưng, trong chơi harmonica, đôi khi lưỡi đóng vai trò không thể thiếu được, đôi khi việc chỉ chơi nốt đơn thôi cũng cần đến lưỡi (chặn lưỡi chơi nốt đơn). Đó là chưa kể cây kèn harmonica được thiết kế đặc biệt thích hợp để chơi hợp âm đệm, mà không thể thiếu hoạt động của lưỡi. Trong kỹ thuật bend (tức thì), lưỡi bị chiếm dụng hoàn toàn (9/4/2015). Như vậy, lưỡi trong chơi harmonica bận rộn hơn trong chơi các nhạc cụ khác nhiều ngoài việc ngắt hơi.

Vậy thì cần một cách ngắt hơi khác. Cách này không thấy nói đến trong diễn đàn harmonica tiếng Việt, hoặc nếu có nói thì lại dưới một tên khác và cách áp dụng khác (ngân vibrato họng, throat vibrato), mà bản chất thì chỉ là một.
Đó là ngắt hơi bằng thanh quản, hay là bằng nắp thanh môn.

Nó tương tự với việc phát âm tiếng dê kêu “Be… he… he…” hoặc tiếng trò chơi súng máy “Ặc… ặc… ặc…”. Khi đó, nắp thanh môn ở họng đóng và mở luồng hơi một cách đột ngột. Động tác tằng hắng hoặc ho cũng giống như thế.

Trong tiếng Anh, nó được gọi là “glottal stop”, trong thuật ngữ ngôn ngữ học tiếng Việt thì nó được gọi là “âm tắc thanh hầu”, là hiện tượng xảy ra khi người ta khởi động việc phát âm các nguyên âm (ví dụ như A, I, O,…).

Cũng lại có một phương pháp ngắt hơi khác, gọi là phương pháp phát âm “tắc ca tắc ca”. Thực chất của phương pháp này là dùng lưỡi ấn lên vòm miệng rồi nhả ra để chặn và mở luồng hơi. Cách phát âm chữ K cũng tương tự thế.


Nhưng như mình đã nói ở trên, cái lưỡi cần được giải phóng nhiều hơn nữa :D